cy

cy

Y wybodaeth ddiweddaraf am COVID-19 a’r brechiadau

Cyhoeddwyd 02/11/2022   |   Amser darllen munudau

Wrth i ni wynebu ein trydydd gaeaf â COVID-19, mae cyfnod y pandemig bellach wedi mynd heibio ac mae cyfanswm yr achosion wedi parhau’n isel o gymharu â’r cyfnodau blaenorol pan oedd y pandemig ar ei anterth. Ond mae pryderon o hyd ynghylch y pwysau ar wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol a COVID hir…

Mae’r erthygl hon yn edrych ar y sefyllfa bresennol; nifer yr achosion, y tueddiadau yn y niferoedd hynny, y nifer sy’n cael eu brechu a rhai o’r materion polisi allweddol amlwg.

Heintiau COVID-19

Mae data a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn awgrymu bod y duedd gyffredinol mewn pobl yn profi’n bositif am COVID-19 yng Nghymru wedi gostwng ers dechrau’r flwyddyn. Roedd rhywfaint o gynnydd yn ystod mis Medi, ond mae canran y bobl sy’n profi’n bositif yng Nghymru wedi gostwng yn yr wythnosau diwethaf.

Cyfraddau dyddiol wedi’u modelu o ganran y boblogaeth sy’n profi'n bositif am COVID-19, Cymru

Mae’r graff yn dangos cynnydd cyson o 1.4% ar 6 Medi 2022 i 3.5% ar 7 Hydref 2022. Dilynwyd hyn gan ostyngiad i 2.4% ar 17 Hydref 2022 – y data diweddaraf sydd ar gael. Mae lled y cyfwng credadwy o 95% tua un pwynt canran.

 

Ffynhonnell: Arolwg Heintiadau COVID-19, y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Mae’r llinell werdd a’r cysgod yn cynrychioli’r duedd wedi’i modelu a bylchau credadwy o 95% yn seiliedig ar y data diweddaraf.

Mae Llywodraeth Cymru yn nodi bod yr amcangyfrifon yn seiliedig ar nifer gymharol isel o brofion cadarnhaol, felly dylem fod yn ofalus ynghylch gor-ddehongli unrhyw symudiadau bach yn y duedd ddiweddaraf. Nid oes gennym yr un lefel o ffigurau yn eu cyfanrwydd fel y cyfnod lle roedd profion torfol.

Cyfraddau dyddiol wedi’u modelu o ganran y boblogaeth sy’n profi'n bositif am COVID-19 yn ôl gwledydd y DU

Graff yn dangos cynnydd cyffredinol o 6 Medi ar gyfer holl wledydd y DU. Disgrifir tueddiadau ar gyfer yr wythnos ddiweddaraf isod.

 

Ffynhonnell: Arolwg Heintiadau COVID-19, y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Mae’r llinellau’n cynrychioli’r tueddiadau wedi’u modelu yn seiliedig ar yr ystadegau diweddaraf.

Yn yr wythnos yn dod i ben ar 17 Hydref 2022, gwnaeth canran y bobl a brofodd yn bositif yng Nghymru ostwng ond roedd wedi cynyddu yng Ngogledd Iwerddon a’r Alban. Yn Lloegr, cynyddodd y ganran sy’n profi’n bositif dros y pythefnos hyd at 17 Hydref, ond roedd y duedd yn ansicr yn yr wythnos ddiweddaraf.

Mae’r ffigurau amcangyfrifedig diweddaraf yn dangos y canlynol:

  • Cymru: 86,100 – tua 2.83% neu 1 o bob 35 o’r boblogaeth;
  • Lloegr: 1,748,400 – tua 3.21% neu 1 o bob 30 o’r boblogaeth;
  • Gogledd Iwerddon: 53,700 – tua 2.92% neu 1 o bob 35 o’r boblogaeth; ac
  • Yr Alban: 159,200 – tua 3.02% neu 1 o bob 35 o’r boblogaeth.

Mae’r duedd gyffredinol hon o ostyngiad yn heintiau’r DU ers dechrau 2022 yn adlewyrchu’r patrwm byd-eang fel yr adroddwyd gan Sefydliad Iechyd y Byd.

Marwolaethau yn sgil COVID-19

Mae data’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn dangos bod cyfradd marwolaethau oedran safonol COVID-19 Cymru yn 19.9 o farwolaethau fesul 100,000 o bobl ym mis Medi 2022, o gymharu â 72.2 o farwolaethau fesul 100,000 o bobl ym mis Ionawr. Y gyfradd yn Lloegr oedd 16.7 o farwolaethau fesul 100,000 ym mis Medi 2022 o gymharu ag 81.0 fesul 100,000 ym mis Ionawr.

Yn y prif achosion a ddangosir isod, COVID-19 oedd y chweched prif achos dros farwolaeth yng Nghymru rhwng Ionawr a Medi 2022.

Nifer y marwolaethau a gofrestrwyd yng Nghymru ar gyfer achosion blaenllaw dethol, Ionawr i Medi 2022

Clefydau isgemia’r galon 2895, Dementia a chlefyd Alzheimer 2749, Clefydau anadlu isaf cronig 1458, Neoplasm malaen broncws y tracea a’r ysgyfaint 1375, Clefydau serebro-fasgwlaidd 1244, COVID-19 1064, Ffliw a niwmonia 932, Neoplasm malaen colon sigmoid rectwm ac anws 762, Arwyddion symptomau a chyflyrau heb eu diffinio 668, Sirosis a chlefydau eraill yr afu 529.

 

Ffynhonnell: Y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Mae’r marwolaethau a gofrestrir gan Swyddfa Ystadegau Gwladol yn cynnwys pobl a fu farw yn y gymuned ac yn yr ysbyty. Mae’r data yn dangos faint o bobl a fu farw o bob math o achosion, sef rhywbeth y byddem fel arfer yn disgwyl ei weld drwy gymharu’r cyfartaledd dros bum mlynedd. ‘Marwolaethau gormodol’ yw’r cynnydd uwchlaw’r cyfartaledd 5 mlynedd.

Marwolaethau cofrestredig wythnosol a marwolaethau gormodol

Mae marwolaethau gormodol a marwolaethau COVID-19 yn dangos eu bod wedi bod ar eu hanterth o tua 400 i 500 o farwolaethau yr wythnos ym mis Ebrill 2020 ac Ionawr 2021. Mae marwolaethau wythnosol wedi amrywio ers hydref 2021 gyda marwolaethau COVID-19 yn parhau i fod yn is na 100 yr wythnos a marwolaethau gormodol o dan 200 yr wythnos.

 

Ffynhonnell: Y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Defnyddiwyd y cyfartaledd pum mlynedd rhwng 2015 a 2019 i wneud cymhariaeth â nifer y marwolaethau a gofrestrwyd yn 2020 a 2021. Mae nifer y marwolaethau a gofrestrir yn 2022 yn cael ei gymharu â’r cyfartaledd pum mlynedd ar gyfer 2016, 2017, 2018, 2019 a 2021.

Amrywolion COVID-19

Ers diwedd mis Mehefin, amrywolion Omicron BA.4 neu BA fu’r rhan fwyaf o heintiau COVID-19 yn y DU. Yn ôl y Gell Cyngor Technegol, sy’n darparu cyngor gwyddonol i Lywodraeth Cymru, roedd BA.5 yn cynrychioli 88% o’r holl heintiau COVID-19 dilyniannol yng Nghymru ar 5 Hydref a thros 75% o'r holl heintiau dilyniannol ledled y DU ar 24 Hydref. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cyhoeddi data wythnosol ar amrywolion sy’n peri pryder ac amrywolion sy’n cael eu hymchwilio ar gyfer Cymru.

COVID hir

COVID hir yw pan fydd y symptomau’n parhau, neu pan fydd symptomau newydd yn datblygu, fwy na 12 wythnos ar ôl i rywun cael ei heintio â COVID-19.

Mae’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn amcangyfrif, o 3 Medi, fod 2.3 miliwn o bobl sy'n byw mewn aelwydydd preifat yn y DU (3.5% o'r boblogaeth) yn profi symptomau sy’n para am fwy na phedair wythnos ar ôl haint cyntaf COVID wedi’i gadarnhau neu dybiedig ac nad oedd esboniad arall am hynny. Yr amcangyfrif diweddaraf ar gyfer Cymru oedd 90,000 ym mis Gorffennaf, ychydig yn llai o gymharu â mis Mai a Mehefin.

Yr effaith ar wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol

Roedd cyfartaledd o 15 o bobl y dydd yn cael eu derbyn i’r ysbyty yng Nghymru gyda COVID-19 wedi’i gadarnhau neu dybiedig ar 25 Hydref o gymharu â 22 ar 30 Medi. Mae hyn yn ostyngiad sylweddol o faint oedd yn mynd i’r ysbyty ar yr adeg ar pan oedd y pandemig ar ei anterth, fel y dangosir yn y siart isod.

Cleifion sy’n mynd i’r ysbyty fel rhai gyda COVID wedi’i gadarnhau neu dybiedig o 1 Ebrill 2020

Roedd tua 150 o bobl yn mynd i’r ysbyty bob dydd ddechrau mis Ebrill 2020. Yn dilyn gostyngiad i lai na 50 y dydd erbyn haf 2020, cynyddodd y rhai oedd yn mynd i’r ysbyty eto ym mis Ionawr 2021 i tua 125 y dydd cyn gostwng i tua 10 y dydd ym mis Gorffennaf 2021. Ers hynny, mae’r nifer sy’n mynd i’r ysbyty yn amrywio, gan aros o dan 50 y dydd fel arfer.

 

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru

Mae cyfraddau ysbyty yn is nag ydoedd ar ddechrau 2022, gyda 826 yn yr ysbyty gyda COVID-19 (wedi'i gadarnhau, neu dybiedig neu’n gwella) ar 25 Hydref. Fodd bynnag, mae hyn yn cynrychioli cynnydd o 165 o gymharu â 661 ar 30 Medi. Mae pwysau ar wasanaethau yn amlwg, gyda phobl mewn gwelyau meddygol cyffredinol ac acíwt mewn ysbytai acíwt yn 95.2% ar 25 Hydref.

Nifer y bobl yn yr ysbyty â COVID-19 (gan gynnwys achosion tybiedig, wedi’u cadarnhau ac sy'n gwella)

Cyrhaeddodd y nifer oedd yn yr ysbyty ei anterth o dros 1,000 ym mis Ebrill 2020 a bron i 3,000 ym mis Ionawr 2021. Cyrhaeddodd y nifer isafswm ym mis Gorffennaf 2021 ac ers hynny mae wedi amrywio, gan aros ar y cyfan rhwng 500 a 1,500.

 

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru

Rhaglen frechu COVID-19

Yn dilyn ei strategaeth frechu’r gaeaf yn erbyn feirysau anadlol: hydref a gaeaf 2022 i 2023 (Gorffennaf 2022), ar 25 Hydref cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Fframwaith Imiwneiddio Cenedlaethol Cymru. Mae’r Fframwaith yn nodi cyfres o gamau gweithredu “a fydd yn ei gwneud yn haws i bobl wybod pa frechiadau y mae ganddynt hawl iddynt a sut i'w cael”. Wrth gyhoeddi’r Fframwaith, dywedodd y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ei fod yn:

…nodi cyfres o gamau gweithredu a fydd yn ei gwneud yn haws i bobl wybod pa frechiadau y mae ganddynt hawl iddynt a sut i'w cael. Bydd hyn yn cynnwys cofnodion brechu digidol, systemau trefnu symlach a rhoi brechlynnau gyda'i gilydd yn amlach, er mwyn rhoi cyfle i ragor o bobl gael eu brechiadau ffliw a COVID-19 ar yr un pryd, er enghraifft. Bydd hyn yn ei gwneud yn haws i bobl ac yn helpu i gynyddu’r nifer o bobl fydd yn cael y ddau frechlyn tymhorol ar yr un pryd yn y dyfodol.

Mae'r broses o drawsnewid gwasanaethau brechu wedi dechrau, wrth i raglenni atgyfnerthu COVID-19 yr hydref a rhaglenni pigiadau ffliw gaeaf y GIG gael eu hintegreiddio eleni. Mae'r fframwaith hefyd yn nodi'r symudiad tuag at gaffael brechlyn y ffliw yn genedlaethol dros y ddwy flynedd nesaf, er mai meddygon teulu a fferyllfeydd fydd yn parhau i roi'r brechlyn i gleifion.

Mae’r brechlyn yn parhau i fod yn offeryn hollbwysig wrth fynd i’r afael â COVID-19 ac mae Sefydliad Iechyd y Byd yn amcangyfrif bod brechu yn atal hyd at dair miliwn o farwolaethau ledled y byd bob blwyddyn. Dechreuwyd ar y gwaith o gyflwyno rhaglen atgyfnerthu hydref COVID-19 ar 31 Awst. Mae’n cynnwys preswylwyr a staff sy’n gweithio mewn cartrefi gofal, gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen, y rhai 50 oed a hŷn, a’r rhai rhwng 5 a 49 oed mewn grwpiau risg clinigol. Mae’r siartiau isod yn dangos lefel y defnydd o’r rhaglenni brechlyn cynharach, yn ogystal â rhaglen atgyfnerthu’r hydref.

Nifer y bobl sydd wedi cael brechiad yn ôl dos

Ar ôl i nifer fawr fanteisio arno’n gyflym ar y dechrau, a barodd tua phedwar mis, gwastadodd y cromliniau ar gyfer dosau cyntaf a’r ail a’r dosau atgyfnerthu yn 2021/22 ac ers hynny maent wedi aros yn agos at y niferoedd presennol. Mae nifer yn dal i fanteisio’n gyflym ar ddos atgyfnerthu hydref 2022/23. O 23 Hydref 2022, dyma’r nifer sydd wedi cael y brechlyn: Dos cyntaf 2,579,553. Ail ddos 2,463,339. Dos atgyfnerthu 2021/22 2,021,566. Atgyfnerthiad hydref 2022/23 637,732.

 

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Y nifer sydd wedi cael pigiad atgyfnerthu hydref 2022/23 yn ôl grŵp blaenoriaeth

Pobl sy’n byw mewn cartref gofal ar gyfer oedolion hŷn 74.5%. Pob oedolyn 65 oed a hŷn 53.5%. Imiwnoataliedig difrifol 50.8%. Staff gofal iechyd 40%. Staff yn gweithio mewn cartrefi gofal i oedolion hŷn 29.5%. Pob oedolyn 50 i 64 oed 20.4%. Oedolion 5 i 19 oed mewn grŵp risg clinigol 7.2%. Staff gofal cymdeithasol 16,167 wedi’u himiwneiddio, maint grŵp ddim ar gael.

 

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Noder: Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cyhoeddi ystod o ddata yn ymwneud â COVID-19, gan gynnwys gwybodaeth am frechiadau, marwolaethau, amrywolion, rhai sy’n mynd i’r ysbyty, heintiau a gafwyd yn yr ysbyty, a phrofion.


Erthygl gan Paul Worthington, Joe Wilkes, Božo Lugonja a Helen Jones, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru