Rydym am glywed eich barn am Senedd TV. Cymerwch ran yn ein harolwg byr i’n helpu i wella’r gwasanaeth.
Mae Erthygl 50 wedi’i thanio; beth sy'n digwydd nesaf?
Cyhoeddwyd 29/03/2017   |   Diweddarwyd Ddiwethaf 16/12/2024   |   Amser darllen munud
29 Mawrth 2017
View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg
Mae Theresa May, Prif Weinidog y DU, wedi hysbysu’r Cyngor Ewropeaidd fod Llywodraeth y DU yn bwriadu tanio Erthygl 50 o Gytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd. Mae hyn yn golygu bod gan y DU a’r Undeb Ewropeaidd gyfnod o ddwy flynedd yn awr i drafod cytundeb i’r DU adael yr UE.
Ni fydd modd ymestyn y cyfnod hwn o ddwy flynedd heb gefnogaeth unfrydol yr holl Aelod-wladwriaethau. O dan y broses a amlinellir yn Erthygl 50, rhaid i'r Cyngor Ewropeaidd gymeradwyo unrhyw gytundeb drwy fwyafrif cymwysedig a rhaid i Senedd Ewrop bleidleisio o blaid cytundeb drwy fwyafrif syml. I gael mwyafrif cymwysedig yn y Cyngor Ewropeaidd, rhaid i o leiaf 72% o’r Aelod-wladwriaethau sy’n cynrychioli o leiaf 65% o boblogaeth y 27 bleidleisio o blaid. Mae hyn yn cyfateb i 20 o Aelod-wladwriaethau. Amcangyfrifiwyd mai 508 miliwn oedd cyfanswm poblogaeth yr UE yn 2015 . Heb y DU, y ffigur ar gyfer 2015 fyddai 442 miliwn o bobl (65% o hyn fyddai tua 287 miliwn o bobl). Yr Aelod-wladwriaethau mwyaf poblog yw’r Almaen, Ffrainc, yr Eidal, Sbaen a Gwlad Pwyl, ac lleiaf poblog yw Malta, Lwcsembwrg, Cyprus, Estonia a Latvia.
Caiff y DU ei thrin fel gwladwriaeth sydd y tu allan i'r UE at ddibenion unrhyw drafodaethau ynghylch Erthygl 50 ac, felly, ni fydd yn cymryd rhan yn nhrafodaethau’r Cyngor Ewropeaidd ynghylch y cytundeb i adael yr UE. Bydd yr UE yn cynnal y trafodaethau’n unol ag Erthygl 218 (3) o'r Cytuniad ar Weithrediad yr Undeb Ewropeaidd. Hon yw’r Erthygl sy'n esbonio’r broses y bydd yr UE yn ei dilyn pan fydd yn trafod cytundebau ag unrhyw wledydd nad ydynt yn rhan o’r UE, er enghraifft pan fydd yn trafod cytundebau masnach.
Yn unol â gofynion yr Erthygl hon, bydd y Comisiwn Ewropeaidd yn cyflwyno canllawiau i'r Cyngor Ewropeaidd ar gyfer y trafodaethau. Bydd y rhain yn nodi'r blaenoriaethau a'r ffiniau cyffredinol y bydd yr UE yn ceisio cadw atynt yn ystod ei thrafodaethau â’r DU. Y Cyngor Ewropeaidd yw’r corff sy’n cynnwys Penaethiaid y Gwladwriaethau a Llywodraethau’r Aelod-wladwriaethau, Donald Tusk, Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, a Jean-Claude Junker, Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd. Mae Donald Tusk, Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, wedi dweud y bydd aelodau Cyngor Ewropeaidd yn cyfarfod ar 29 Ebrill, heb y DU, i drafod y canllawiau hyn.
Cyn gynted ag y bydd y canllawiau wedi’u cytuno, mae’n debyg y caiff y Comisiwn Ewropeaidd y cyfrifoldeb o baratoi’r cyfarwyddebau manwl ar gyfer y trafodaethau. Bydd angen i Gyngor yr UE gytuno arnynt drwy fwyafrif cymwysedig. Yng Nghyngor yr UE y bydd gweinidogion yr Aelod-wladwriaethau, ar lefel is na phenaethiaid y gwladwriaethau, yn cyfarfod. Bydd gweinidogion penodol yn cyfarfod mewn cyfluniadau penodol o’r Cyngor yn ôl y maes pwnc. Er enghraifft, bydd gweinidogion amaethyddiaeth yn cyfarfod yn y Cyngor Amaethyddiaeth. Mae’n debygol y bydd y Cyngor Materion Cyffredinol, sy’n cynnwys gweinidogion Ewropeaidd neu Faterion Allanol yn pleidleisio ar y cyfarwyddebau trafod. Awgrymwyd y bydd y bleidlais hon yn cael ei chynnal tua diwedd mis Mehefin 2017 ar ôl etholiadau Arlywydd Ffrainc ar 7 Mai. Dim ond wedi i’r bleidlais hon gael ei chynnal y gall y trafodaethau ffurfiol ddechrau.
Disgwylir i’r Cyngor Ewropeaidd ofyn i Michel Barnier, pennaeth tasglu’r Comisiwn Ewropeaidd, arwain trafodaethau’r UE ar Brexit , ond mae'n debygol o weithio'n agos gyda Didier Seeuws, Pennaeth Tasglu Brexit y Cyngor. Mae Guy Verhofstadt, prif negodwr Senedd Ewrop, hefyd yn debygol o fod yn rhan o’r trafodaethau o gofio bod angen i Senedd Ewrop gydsynio â’r cytundeb terfynol, yn ôl gofynion Erthygl 50.
Nid yw ffurf y trafodaethau’n hysbys eto, na faint o drafodaethau a gynhelir, pwy fydd yn yr ystafell na lle y cânt eu cynnal. Dyma, mae’n debyg, fydd y peth cyntaf y cytunir arno. Mae Llywodraeth Cymru wedi galw am i’r gweinyddiaethau datganoledig gael eu cynnwys yn llawn yn y trafodaethau, yn enwedig yn y trafodaethau ar y meysydd lle y mae cymhwysedd wedi’i ddatganoli ac ar faterion a gadwyd yn ôl, fel masnach, a allai effeithio ar feysydd lle mae cymhwysedd wedi’i ddatganoli, fel amaethyddiaeth.
Erthygl gan Nia Moss, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae’r erthygl hon hefyd ar gael fel dogfen PDF i’w hargraffu: Mae Erthygl 50 wedi’i thanio; beth sy'n digwydd nesaf? (PDF, 268KB)
Caiff y DU ei thrin fel gwladwriaeth sydd y tu allan i'r UE at ddibenion unrhyw drafodaethau ynghylch Erthygl 50 ac, felly, ni fydd yn cymryd rhan yn nhrafodaethau’r Cyngor Ewropeaidd ynghylch y cytundeb i adael yr UE. Bydd yr UE yn cynnal y trafodaethau’n unol ag Erthygl 218 (3) o'r Cytuniad ar Weithrediad yr Undeb Ewropeaidd. Hon yw’r Erthygl sy'n esbonio’r broses y bydd yr UE yn ei dilyn pan fydd yn trafod cytundebau ag unrhyw wledydd nad ydynt yn rhan o’r UE, er enghraifft pan fydd yn trafod cytundebau masnach.
Yn unol â gofynion yr Erthygl hon, bydd y Comisiwn Ewropeaidd yn cyflwyno canllawiau i'r Cyngor Ewropeaidd ar gyfer y trafodaethau. Bydd y rhain yn nodi'r blaenoriaethau a'r ffiniau cyffredinol y bydd yr UE yn ceisio cadw atynt yn ystod ei thrafodaethau â’r DU. Y Cyngor Ewropeaidd yw’r corff sy’n cynnwys Penaethiaid y Gwladwriaethau a Llywodraethau’r Aelod-wladwriaethau, Donald Tusk, Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, a Jean-Claude Junker, Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd. Mae Donald Tusk, Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, wedi dweud y bydd aelodau Cyngor Ewropeaidd yn cyfarfod ar 29 Ebrill, heb y DU, i drafod y canllawiau hyn.
Cyn gynted ag y bydd y canllawiau wedi’u cytuno, mae’n debyg y caiff y Comisiwn Ewropeaidd y cyfrifoldeb o baratoi’r cyfarwyddebau manwl ar gyfer y trafodaethau. Bydd angen i Gyngor yr UE gytuno arnynt drwy fwyafrif cymwysedig. Yng Nghyngor yr UE y bydd gweinidogion yr Aelod-wladwriaethau, ar lefel is na phenaethiaid y gwladwriaethau, yn cyfarfod. Bydd gweinidogion penodol yn cyfarfod mewn cyfluniadau penodol o’r Cyngor yn ôl y maes pwnc. Er enghraifft, bydd gweinidogion amaethyddiaeth yn cyfarfod yn y Cyngor Amaethyddiaeth. Mae’n debygol y bydd y Cyngor Materion Cyffredinol, sy’n cynnwys gweinidogion Ewropeaidd neu Faterion Allanol yn pleidleisio ar y cyfarwyddebau trafod. Awgrymwyd y bydd y bleidlais hon yn cael ei chynnal tua diwedd mis Mehefin 2017 ar ôl etholiadau Arlywydd Ffrainc ar 7 Mai. Dim ond wedi i’r bleidlais hon gael ei chynnal y gall y trafodaethau ffurfiol ddechrau.
Disgwylir i’r Cyngor Ewropeaidd ofyn i Michel Barnier, pennaeth tasglu’r Comisiwn Ewropeaidd, arwain trafodaethau’r UE ar Brexit , ond mae'n debygol o weithio'n agos gyda Didier Seeuws, Pennaeth Tasglu Brexit y Cyngor. Mae Guy Verhofstadt, prif negodwr Senedd Ewrop, hefyd yn debygol o fod yn rhan o’r trafodaethau o gofio bod angen i Senedd Ewrop gydsynio â’r cytundeb terfynol, yn ôl gofynion Erthygl 50.
Nid yw ffurf y trafodaethau’n hysbys eto, na faint o drafodaethau a gynhelir, pwy fydd yn yr ystafell na lle y cânt eu cynnal. Dyma, mae’n debyg, fydd y peth cyntaf y cytunir arno. Mae Llywodraeth Cymru wedi galw am i’r gweinyddiaethau datganoledig gael eu cynnwys yn llawn yn y trafodaethau, yn enwedig yn y trafodaethau ar y meysydd lle y mae cymhwysedd wedi’i ddatganoli ac ar faterion a gadwyd yn ôl, fel masnach, a allai effeithio ar feysydd lle mae cymhwysedd wedi’i ddatganoli, fel amaethyddiaeth.
Ymatebion i’r hysbysiad
Yn ei llythyr ynglŷn ag Erthygl 50 at Donald Tusk, Llywydd Cyngor Ewrop, dywedodd y Prif Weinidog y byddai Llywodraeth y DU yn ystyried buddiannau penodol gwahanol wledydd a rhanbarthau’r DU yn ei thrafodaethau gyda’r UE. Yn ychwanegol at hynny, amlinellodd y Prif Weinidog:Pan ddaw at ddychwelyd pwerau i’r Deyrnas Unedig, byddwn yn ymgynghori’n llawn ar ba bwerau ddylai aros yn San Steffan a pha rai ddylai gael eu datganoli i Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Ond mae’r Llywodraeth yn disgwyl mai canlyniad y broses hon fydd cynnydd sylweddol ym mhŵer pob gweinyddiaeth ddatganoledig i wneud penderfyniadau.Mae Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru, wedi nodi bod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i’r blaenoriaethau a nodir yn ei Phapur Gwyn a bydd yn gweithio’n ‘adeiladol’ gyda Llywodraeth y DU yn y broses drafod. Fodd bynnag, dywedodd y Prif Weinidog hefyd:
Os y teimlwn, wrth i’r trafodaethau fynd yn eu blaen, nad yw ein blaenoriaethau’n cael eu hyrwyddo a bod ein cynrychiolaeth yn disgyn islaw lefel sy’n dderbyniol inni, ni fyddwn yn aros yn dawel. Ni fyddwn yn caniatáu i Gymru gael ei gwthio i’r cyrion - byddwn yn ddi-flewyn-ar-dafod ac yn sicrhau bod ein llais yn cael ei glywed.Dywedodd David Rees, Cadeirydd Pwyllgor Materion Allanol y Cynulliad:
Mae tanio Erthygl 50 yn nodi moment arwyddocaol yn hanes ein gwlad. Bydd y cyfnod trafod o ddwy flynedd yn dechrau o ddifrif a bydd ein pwyllgor trawsbleidiol yn gweithio'n ddiflino i sicrhau bod llais Cymru'n cael ei glywed yn Llundain, ym Mrwsel, ac ym mhrifddinasoedd Ewrop.
Gwaith y Cynulliad ar Erthygl 50 a’r broses o adael yr UE
Mae'r Cynulliad wedi cynnal nifer o ddadleuon a thrafodaethau ynghylch y broses o adael yr UE. Y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol (@SeneddEAAL) sy’n arwain y gwaith o ystyried y goblygiadau i Gymru. Cynhaliodd y Pwyllgor gynhadledd genedlaethol i drafod blaenoriaethau Cymru yn nhrafodaethau Erthygl 50 a hynny ar 27 Mawrth yn y Pierhead, Caerdydd. Roedd yn gyfle i sefydliadau a chyrff allweddol o bob rhan o Gymru, a phobl ifanc ac Aelodau'r Cynulliad, ddod ynghyd i drafod blaenoriaethau ar gyfer y ddwy flynedd nesaf. Mae pwyllgorau eraill y Cynulliad yn cynnal ymchwiliadau i faterion yn ymwneud â sectorau penodol. Cyhoeddodd y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig ei adroddiad ar ddyfodol rheoli rheoli tir yng Nghymru yn ddiweddar, ac mae’r Pwyllgor Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yn cynnal ymchwiliad i hawliau dynol yng Nghymru sy'n cynnwys ystyried sut y bydd penderfyniad y DU i adael yr UE yn effeithio ar hawliau dynol yng Nghymru.Erthygl gan Nia Moss, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae’r erthygl hon hefyd ar gael fel dogfen PDF i’w hargraffu: Mae Erthygl 50 wedi’i thanio; beth sy'n digwydd nesaf? (PDF, 268KB)