llun brechu

llun brechu

Data brechu COVID-19

Cyhoeddwyd 30/07/2021   |   Diweddarwyd Ddiwethaf 30/07/2021   |   Amser darllen munudau

Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ddiweddariad ar y strategaeth frechu ar gyfer cyflwyno brechlynnau COVID-19 ym mis Mehefin. Mae gan y strategaeth dair garreg filltir ac amseriadau bras ar gyfer pryd y caiff dos cyntaf o’r brechlyn ei gynnig i boblogaeth oedolion Cymru. Cynigiwyd dos cyntaf o’r brechlyn i bob oedolyn yng Nghymru erbyn 14 Mehefin 2021, sef chwe wythnos cyn y targed a bennwyd gan y llywodraeth i wneud hynny erbyn diwedd mis Gorffennaf.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cyhoeddi adroddiad misol ynghylch anghydraddoldebau o ran pwy sy’n cael brechlyn. Mae ein herthygl ar ‘ym mha grwpiau mae cyfraddau is o bobl yn cael eu brechu’ yn archwilio’r data hyn ymhellach. Mae ein herthygl wadd gan Dr Simon Williams a Dr Kimberly Dienes o Brifysgol Abertawe yn edrych ar betruster brechu yng Nnghymru.

Faint o bobl sydd wedi cael dos o’r brechlyn?

Erbyn 28 Gorffennaf 2021, roedd Cymru wedi rhoi 2,292,572 o’r dos cyntaf o frechlyn COVID-19, sef 72.3 y cant o’r gyfanswm y boblogaeth, a 2,036,670 o’r ail ddos, sef 64.3 y cant o’r gyfanswm y boblogaeth.

Y nifer sydd wedi cael y dos cyntaf a’r ail ddos gyda chanran cyfanswm y boblogaeth sydd wedi cael eu brechu

Map o'r DU yn dangos: dos cyntaf Cymru 2292572, 72.3%. ail ddos Cymru 2036670, 64.3%. dos cyntaf Lloegr 39225977, 69.4%. ail ddos Lloegr 31570058, 55.8%. dos cyntaf Yr Alban 4005421, 69.4%. ail ddos Yr Alban 3145017, 57.5%. dos cyntaf Gogledd Iwerddon 1209145, 63.8%. ail ddos Gogledd Iwerddon 1030507, 54.4%.

Ffynhonnell: Llywodraeth y DU

Sylwer: Mae poblogaeth pob un o wleydydd yn y DU yn seiliedig ar ddata diweddaraf y Swyddfa Ystadegau Gwladol ac felly mae'n cynnwys y rhai dan 18 oed na cynigir brechlyn COVID-19 iddynt.

Mae’n bosibl y gwelwch chi ganrannau gwahanol o'r boblogaeth yn cael eu defnyddio o ran dosbarthu’r brechlynnau. Mae ambell ffynhonnell yn cymharu dosau o’r brechlyn â chyfanswm y boblogaeth, tra bod rhai eraill yn cymharu dosau â'r boblogaeth sy’n 18+ oed. Er bod brechlyn Pfizer/BioNTech wedi cael ei gymeradwyo i bobl dros 12 oed, nid oes cynlluniau ar hyn o bryd i roi brechiad i bobl dan 18 oed. Rydym yn cyflwyno'r naill a’r llall i ddangos y gwahaniaeth.

Mae'r map uchod yn dangos sut mae Cymru'n cymharu â gwledydd eraill y DU ar gyfer canran cyfanswm y boblogaeth sydd wedi cael dos cyntaf ac ail ddos.

Mae’r graff isod yn dangos canran y boblogaeth dros 18 oed sydd wedi cael dos cyntaf a’r ail ddos o’r brechlyn dros amser.

Canran y boblogaeth dros 18 oed sydd wedi cael dos cyntaf a’r ail ddos o’r brechlyn

Ymhlith y boblogaeth sy’n hŷn na 18 oed, mae 90 y cant wedi cael  y dos cyntaf a 80 y cant wedi cael yr ail ddos ers mis Rhagfyr 2020.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Sut mae'r broses o gyflwyno’r brechlyn yng Nghymru yn mynd rhagddi?

Y garreg filltir gyntaf

Carreg filltir gyntaf y strategaeth frechu oedd cynnig dos cyntaf o frechlyn i bawb yng ngrwpiau blaenoriaeth 1 i 4 erbyn canol mis Chwefror 2021. Roedd hyn yn cynnwys:

  • 1. Pobl sy’n byw mewn cartref gofal ar gyfer oedolion hŷn a’u staff gofalu;
  • 2. Pobl 80 oed a hŷn a gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen;
  • 3. Pobl 75 oed a hŷn; a
  • 4. Phobl 70 oed a hŷn a phobl sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol (gwarchod gynt).

Ar 12 Chwefror, cyhoeddodd Mark Drakeford, y Prif Weinidog, ein bod wedi cyflawni’r garreg filltir gyntaf.

Yr ail garreg filltir

Ail garreg filltir y strategaeth frechu yw cynnig dos cyntaf o frechlyn COVID-19 i grwpiau blaenoriaeth 5 i 9 erbyn canol mis Ebrill 2021. Mae’r garreg filltir hon yn cynnwys:

  • 5. pobl 65 oed a hŷn;
  • 6. pobl dros 16 oed sydd â chyflwr iechyd presennol;
  • 7. pobl 60 oed a hŷn;
  • 8. pobl 55 oed a hŷn; a
  • 9. phobl 50 oed a hŷn.

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod yr ail garreg filltir wedi’i chyflawni ar 4 Ebrill.

Y drydedd garreg filltir

Y drydedd garreg filltir yw’r ail gyfnod yn y rhaglen frechu. Nod Llywodraeth Cymru oedd cynnig dos cyntaf o’r brechlyn i bobl 18-49 oed erbyn diwedd mis Gorffennaf 2021 ac i sicrhau bod 75% o’r holl grwpiau blaenoriaeth wedi cael y dos cyntaf.

Ar sail argymhellion y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu, bydd y grwpiau a ganlyn yn cael eu brechu fel rhan o’r drydedd garreg filltir:

  • pobl 40-49 oed;
  • pobl 30-39 oed; a
  • phobl 18-29 oed.

Ar 27 Gorffennaf, dywedodd Llywodraeth Cymru mai ei nod yw cynnig dau ddos o’r brechlyn i bob oedolyn cymwys erbyn diwedd mis Medi.

Ar 27 Gorffennaf, cyhoeddodd Eluned Morgan, y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, fod “dros 90% o oedolion yng Nghymru wedi cael dos cyntaf o frechlyn COVID-19 ac mae 78% hefyd wedi cael eu hail ddos”. Mae Llywodraeth Cymru wedi grwpi’r tri grŵp oedran i edrych ar bob oedolyn o dan 50 oed. Mae nifer fawr wedi derbyn y gwahoddiad i gael y ddau ddos yn y grwpiau blaenoriaeth 1-4. Mae ein graff isod yn dangos y manylion fesul grŵp oedran a bod y grŵp oedran 18-29 bellach wedi cyrraedd 74.6 y cant o bobl sydd wedi cael y brechlyn.

Mae’r cynnydd cyffredinol tuag at y tair carreg filltir i’w weld yn ein siartiau isod ar gyfer y dos cyntaf a’r ail ddos.

Canran y bobl sydd wedi cael dos cyntaf o frechlyn fesul grŵp blaenoriaeth

Carreg Filltir 1: Gweithwyr cartrefi gofal 98.1%. Trigolion cartrefi gofal 93.3%. Gweithwyr gofal iechyd 96.4%. Gweithiwr gofal cymdeithasol 45677 wedi cael brechiad – nid yw maint y grŵp ar gael. 80 oed neu'n hŷn 96.1%. 75-79 oed 96.9%. 70-74 oed 96.2%. Eithriadol o agored i niwed yn glinigol 94.7%. Carreg Filltir 2: 65-69 oed 95%. Grwpiau risg glinigol 16-64 oed 89.6%. 60-64 oed 93.3%. 55-59 oed 91.5%. 50-54 oed 89.5%. Carreg Filltir 3: 40-49 oed 84.2%. 30-39 oed 76.1%. 18-29 oed 74.6%.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Canran y bobl sydd wedi cael ail ddos o frechlyn fesul grŵp blaenoriaeth

Carreg Filltir 1: Gweithwyr cartrefi gofal 95.1%. Trigolion cartrefi gofal 89.3%. Gweithwyr gofal iechyd 93.6%. Gweithiwr gofal cymdeithasol 44815 wedi cael brechiad – nid yw maint y grŵp ar gael. 80 oed neu'n hŷn 94.6%. 75-79 oed 95.8%. 70-74 oed 95.3%. Eithriadol o agored i niwed yn glinigol 92.3%. Carreg Filltir 2: 65-69 oed 93.6%. Grwpiau risg glinigol 16-64 oed 84.7%. 60-64 oed 91.5%. 55-59 oed 89.2%. 50-54 oed 86.5%. Carreg Filltir 3: 40-49 oed 77.5%. 30-39 oed 63%. 18-29 oed 47.8%.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Sut mae'r broses o gyflwyno’r brechlyn yn mynd rhagddi fesul bwrdd iechyd?

Bob wythnos, bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cyhoeddi’r wybodaeth ddiweddaraf am y gyfran ym mhob grŵp blaenoriaeth, ym mhob bwrdd iechyd ac awdurdod lleol, sydd wedi cael y dos cyntaf a’r ail ddos.

Mae’r tri graff isod yn dangos cynnydd fesul bwrdd iechyd lleol yn ôl y tair carreg filltir. Maent yn dangos y rhai sydd wedi cael y ddau ddos o’r brechlyn.

Canran y preswylwyr cartrefi gofal, pobl 70-74 oed, pobl 75-79 oed, pobl 80 oed a hŷn, a'r rhai sy'n eithriadol o agored i niwed (gwarchod gynt) sydd wedi cael dos cyntaf o frechlyn, yn ôl Bwrdd Iechyd Lleol eu hardal breswyl.

Gweler data Iechyd Cyhoeddus Cymru i gael y manylion llawn.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Canran y bobl 65-69 oed, 60-64 oed, 55-59 oed, 50-54 oed, ynghyd â'r bobl 16-64 oed mewn grwpiau risg clinigol, sydd wedi cael dau ddos o'r brechlyn, yn ôl Bwrdd Iechyd Lleol eu hardal breswyl.

Gweler data Iechyd Cyhoeddus Cymru i gael y manylion llawn.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Canran y bobl 18-29 oed, 30-39 oed a 40-49 oed sydd wedi derbyn y ddau dos o’r brechlyn, yn ôl  Bwrdd Iechyd Lleol eu hardal breswyl.

Gweler data Iechyd Cyhoeddus Cymru i gael y manylion llawn.

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

Mae’r map rhyngweithiol yn dangos canran yr oedolion 18 oed a hŷn sydd wedi cael dau ddos o’r brechlyn. Mae’r lliwiau goleuach yn dangos canran uwch sydd wedi’u brechu. Drwy hofran dros enw’r awdurdod lleol, gallwch weld faint o bobl 50+ oed, pobl 80+ oed, pobl mewn cartrefi gofal, a phobl rhwng 16 a 69 oed sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, sydd wedi cael y dos cyntaf a’r ail ddos yn yr ardal honno.

Canran yr oedolion 18 oed a hŷn sydd wedi cael dau ddos o’r brechlyn yn ôl awdurdod lleol.

 

Ffynhonnell: Iechyd Cyhoeddus Cymru

*Preswylwyr cartrefi gofal i oedolyn hyn. **CEV = eithriaol o agored i niwed yn glinigol.

Beth nesaf?

Ar 30 Mehefin 2021 cyhoeddodd y Cydbwyllgor Imiwneiddio a Brechu gyngor dros dro ar gam 3 o'r rhaglen frechu. Mae'r Cydbwyllgor yn argymell bod “brechlynnau atgyfnerthu yn yr hydref ddechrau ym mis Medi 2021… Lleihau unrhyw achosion pellach o COVID-19 yw nod yr ymgyrch, a sicrhau bod y rheini sydd fwyaf agored i niwed gan haint difrifol yn cael eu hamddiffyn cymaint ag sy’n bosib”.

Bydd Cam 3 yn cael ei rannu'n ddau gam ac yn dilyn y naw grŵp blaenoriaeth, yn fras. Mae Cam 1 yn cynnwys cynnig trydydd dos o frechlyn COVID-19 i’r bobl ganlynol:

  • oedolion imiwnoataliedig 16 oed a throsodd;
  • y rhai sy'n byw mewn cartrefi gofal preswyl i oedolion hŷn;
  • pob oedolyn sy'n 70 oed neu'n hŷn;
  • oedolion 16 oed a throsodd sy'n cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol; a
  • gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen.

Bydd Cam 2 yn cynnig trydydd dos i'r grwpiau canlynol cyn gynted ag sy'n ymarferol ar ôl cam 1. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • pob oedolyn 50 oed a throsodd;
  • oedolion rhwng 16 - 49 oed sydd mewn grŵp risg ffliw neu grŵp risg COVID-19; ac
  • oedolion sy’n dod i gysylltiad ag aelwydydd unigolion imiwnoataliedig.

Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae tystiolaeth gynnar ar weinyddiaeth brechlynnau ffliw a COVID-19 ddefnyddir yn y DU yn cefnogi’r broses o roi'r ddau frechlyn ar yr un pryd.

Ar 29 Gorffennaf, cyhoeddodd y Cydbwyllgor Imiwneiddio a Brechu ei gyngor ar frechu plant. Mae’n argymell y dylid cynnig brechlyn COVID-19 i blant a phobl ifanc 12-15 oed sydd â chyflwr iechyd presennol ac sy’n eu rhoi mewn risg o gael COVID-19 difrifol. Mae’r Gweinidog wedi nodi bod y GIG yn “gweithio'n gyflym i nodi’r plant a'r bobl ifanc y dylid cynnig brechlyn iddynt, a threfnu apwyntiadau ar eu cyfer”.


Erthygl gan Paul Worthington, Joe Wilkes and Helen Jones, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru