Ar 13 Hydref, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei Hail Gyllideb Atodol ar gyfer 2026-27. Cynigiodd newidiadau i Gyllideb Derfynol 2026-27 ac mae’n cynnwys yr holl newidiadau a gynigiwyd yn y Gyllideb Atodol Gyntaf yr haf hwn a rhai newidiadau ychwanegol o ganlyniad i gytundeb diweddar â phlaid Llafur Cymru.
Yn yr erthygl hon, rydym yn edrych ar y dyraniadau ar draws adrannau a sut mae cyllid wedi newid. Bydd y Senedd yn trafod yr Ail Gyllideb Atodol hon ar 3 Tachwedd.
Cynlluniau Llywodraeth Cymru yn y Gyllideb Atodol Gyntaf ym mis Gorffennaf
Ar 23 Mehefin 2026, gosododd Llywodraeth newydd Cymru ei Chyllideb Atodol Gyntaf ar gyfer 2026-27 gerbron y Senedd. Roedd yn adlewyrchu newidiadau a wnaed i Gyllideb Derfynol 2026-27, a oedd wedi’i chyhoeddi ym mis Ionawr.
Daeth ffynhonnell sylweddol o’r cyllid sydd ar gael i Lywodraeth Cymru yn sgil symiau canlyniadol Barnett, yn benodol £322 miliwn o Ddatganiad Gwanwyn 2026 Llywodraeth y DU. Daeth y rhan fwyaf o’r cyllid hwn ar ôl i ddyled sy’n gysylltiedig ag Anghenion Addysgol Arbennig ac Anabledd (AAAA) gael ei dileu ynghyd â £46 miliwn ar gyfer Prif Amcangyfrifon Llywodraeth y DU.
Fodd bynnag, er bod y rhan fwyaf o’r cyllid ychwanegol yn dod o ganlyniad i wariant AAAA yn Lloegr, nid oes rhaid i Lywodraeth Cymru wario swm canlyniadol Barnett yn yr un maes polisi, y cyfeirir ato yng Nghymru fel Anghenion Dysgu Ychwanegol.
Roedd y dyraniadau allweddol a gynlluniwyd yn y Gyllideb Atodol Gyntaf yn cynnwys:
£145 miliwn i GIG Cymru, gan gynnwys £100 miliwn o gyllid adnoddau ar gyfer rhestrau aros, £25 miliwn o gyllid cyfalaf i ddechrau darparu canolfannau llawfeddygol a diagnostig newydd, £20 miliwn o gyfalaf i fynd i’r afael â gwaith cynnal a chadw sydd heb ei wneud ar draws ystad y GIG.
£55 miliwn ar gyfer gofal plant, gan gynnwys £45 miliwn o gyllid refeniw a £10 miliwn o gyllid cyfalaf, y mae £20 miliwn ohono ar gyfer ehangu gofal plant i blant dwy oed a £25 miliwn i ddiwallu’r galw presennol yn erbyn y Cynnig Gofal Plant (gan gynnwys cyllid ar gyfer newid y gyfradd fesul awr ers mis Ebrill 2026).
£2 filiwn o gyllid refeniw ar gael i ddechrau'r cynllun peilot ar gyfer taliad plant Cynnal.
£5 miliwn o gyllid cyfalaf drwy’r Rhaglen Cyfleusterau Cymunedol i wella adeiladau lleol a mannau a rennir.
£15 miliwn wedi’i ddyrannu i alluogi mwy o ddisgyblion uwchradd i gael prydau ysgol am ddim o fis Medi ymlaen. Mae hyn yn cynnwys refeniw o £5 miliwn a chyfalaf o £10 miliwn i fuddsoddi mewn ceginau a mannau bwyta mewn ysgolion.
£40 miliwn o gyllid cyfalaf i fynd i’r afael â’r hyn a elwir yn “ôl-groniad cynnal a chadw cynyddol ar draws yr ystad addysg”.
£20 miliwn o gyllid cyfalaf i gefnogi tai cymdeithasol.
£8 miliwn o gyllid refeniw i barhau â'r cynllun peilot teithiau bws £1 i bobl ifanc.
£2 filiwn o gyllid refeniw i gefnogi'r gwasanaeth bws rhwng y gogledd a’r de, i ddechrau yn gynnar yn yr hydref.
£2 filiwn o gyllid adnoddau i gefnogi gwersi nofio ysgolion.
Y Senedd yn pleidleisio yn erbyn y cynlluniau hynny ym mis Gorffennaf
Cynhaliodd y Senedd ddadl a phleidleisiodd yn erbyn Cyllideb Atodol Gyntaf 2026-27 yn y Cyfarfod Llawn ar 14 Gorffennaf 2026.
Yn ystod dadl y Senedd ar y Gyllideb Atodol Gyntaf, roedd y mater ynghylch cyllid ar gyfer Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn un o’r prif resymau pam nad oedd rhai Aelodau yn cefnogi’r cynigion. Mae CLlLC wedi tynnu sylw at ADY fel prif ffynhonnell o bwysau ar gyllidebau ysgolion ac mae Archwilio Cymru wedi adrodd bod y system “dan straen”.
Rhwng cyhoeddi’r Gyllideb Atodol Gyntaf a’r ddadl yn y Cyfarfod Llawn, roedd Llywodraeth Cymru wedi cynnig dyrannu £40 miliwn ychwanegol ym mhob un o’r flwyddyn 2026-27 a’r ddwy flynedd ganlynol. Roedd Llafur Cymru yn teimlo nad yw hyn yn ddigon.
Dywedodd Elin Jones AS, y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, fod canlyniad y bleidlais yn erbyn y Gyllideb Atodol Gyntaf yn “hynod siomedig” a bod “canlyniadau gwirioneddol yn deillio o’r penderfyniad heddiw”. Aeth y Gweinidog ymlaen i ddweud:
Byddwn yn ailgyflwyno cyllideb atodol yn ddiweddarach yn y flwyddyn ariannol, i unioni’r cyllid hwn, a byddwn yn parhau i reoli ein gwariant yn ofalus.
£60 miliwn wedi’i ddyrannu ar gyfer ADY ond rhai’n ei weld fel “cyfle a gollwyd”
Ar 13 Hydref, gosodwyd Ail Gyllideb Atodol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2026-27. Mae’n ailddatgan y Gyllideb Atodol Gyntaf ac nid yw’n cynnwys unrhyw addasiadau pellach i gyllid gan Lywodraeth y DU, cyllid datganoledig Cymru (trethi na benthyca) a’r swm a dynnwyd i lawr o Gronfa Wrth Gefn Cymru: mae’r rhain i gyd yn aros yr un fath.
Fodd bynnag, o ganlyniad i gytundeb cyllideb rhwng Llywodraeth Cymru a Llafur Cymru, mae’r dyraniad adnoddau (neu refeniw) ar gyfer y Prif Grŵp Gwariant (MEG) ar gyfer Addysg a’r Gymraeg yn cynyddu £60 miliwn i ddarparu rhagor o gymorth ar gyfer darpariaeth Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn y flwyddyn ariannol sydd ohoni.
Mae’r dyraniad wedi’i rannu fel a ganlyn:
£56 miliwn i elfen Diwygio Addysg Grant Addysg Awdurdodau Lleol, i’w rannu 80/20 (£44.8 miliwn/£11.2 miliwn) yn uniongyrchol i ysgolion/Awdurdodau Lleol;
£1.5 miliwn i gefnogi’r gwaith o ddatblygu cynllun cynaliadwyedd hirdymor; a
£2.5 miliwn i Medr ar gyfer y sector Addysg Bellach.
Ffigur 1. Prif newidiadau yn Ail Gyllideb Atodol 2026-27 o’i chymharu â’r Gyllideb Derfynol wedi’i Hailddatgan ar gyfer 2026-27
Mae Terfyn Gwariant Adrannol (DEL) yn cynnwys y rhan ddewisol o’r gyllideb y mae Llywodraeth Cymru yn dewis sut i’w gwario.
Y Gwariant a Reolir yn Flynyddol (AME) yw’r rhan annewisol o’r gyllideb.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru ac Ymchwil y Senedd
Er bod Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon Cymru wedi nodi bod y cyllid uniongyrchol i ysgolion yn welliant, mynegodd siom fawr am lefel y cyllid ychwanegol ar gyfer ADY yn yr Ail Gyllideb Atodol, gan nodi ei fod yn gyfle a gollwyd i gyflawni’r buddsoddiad trawsnewidiol a addawyd i ddysgwyr, ysgolion a theuluoedd.
Mae cronfeydd wrth gefn sy’n weddill yn cynnwys £186.5 miliwn o adnoddau cyllidol heb eu dyrannu, £29,000 o gyfalaf cyffredinol a £3.1 miliwn o Gyfalaf Trafodiadau Ariannol.
Mesur dros dro?
Mae Dadansoddi Cyllid Cymru wedi disgrifio’r dyraniad ar gyfer ADY fel mesur dros dro yn hytrach na setliad gan nodi bod y cytundeb yn gadael y pwysau cyllidebol ehangach heb eu datrys i raddau helaeth.
Nid yw’n glir sut y bydd y cyllid ADY ychwanegol yn cael ei adlewyrchu yn y blynyddoedd i ddod. Yn ei datganiad, dywedodd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg:
Bydd dyraniadau cyllid ar gyfer ADY ar gyfer blynyddoedd i ddod yn cael eu hystyried fel rhan o’n paratoadau ar gyfer y Gyllideb Ddrafft ar gyfer 2027-28, yng nghyd-destun yr angen i gyrraedd cefnogaeth drawsbleidiol.
Bydd Cyllideb Ddrafft 2027-28 yn allweddol wrth ddangos cynlluniau gwariant Llywodraeth Cymru yn y dyfodol a disgwylir iddi gael ei chyhoeddi ar 17 Tachwedd.
Cyn hynny, mae disgwyl i Lywodraeth y DU gyhoeddi ei Chyllideb ei hun.
Mae’r mater o ran chwyddiant yn dal i fod yn ffactor allweddol gan fod Banc Lloegr yn disgwyl i chwyddiant Mynegai Prisiau Defnyddwyr godi i oddeutu 3.7% yn chwarter olaf 2026 ac oddeutu 4.2% yn chwarter cyntaf 2027. Ar ben hynny, mae pwysau cyllidebol posibl a nodwyd gan y Sefydliad Dadansoddi Cyllid ac sy’n gysylltiedig â dyfarniadau cyflog yn y dyfodol.
O ganlyniad, mae Dadansoddi Cyllid Cymru wedi nodi bod Cyllideb Ddrafft 2027-28 yn brawf go iawn, gan fynd ymlaen i ddweud y canlynol:
[…] how far the Chancellor tops up English departments for inflation later this month will largely determine what reaches Cardiff Bay.
Beth nesaf?
Bydd y Senedd yn cynnal dadl ar Ail Gyllideb Atodol 2026-27 ar 3 Tachwedd. Gallwch wylio’r ddadl ar SeneddTV.
Erthygl gan Božo Lugonja, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru