Gosododd Llywodraeth Cymru Reoliadau Cynllun Ernes ar gyfer Cynwysyddion Diodydd (Cymru) 2026 (y Rheoliadau) ar 12 Chwefror 2026 er mwyn sefydlu’r fframwaith deddfwriaethol ar gyfer ailgylchu ac ailddefnyddio cynwysyddion diodydd. Bydd y Senedd yn trafod y rheoliadau ar 24 Ionawr 2026.
Os caiff y Rheoliadau eu pasio, byddant yn sefydlu Cynllun Dychwelyd Ernes (CDE) ar gyfer cynwysyddion diodydd sydd o fewn y cwmpas, gan gynnwys poteli a chaniau caeëdig untro wedi’u gwneud o blastig, dur, gwydr neu alwminiwm, sy’n cynnwys rhwng 150ml a 3 litr o hylif a gyflenwir i’w hefyd yng Nghymru.
Golyga hyn y byddai’n rhaid, o 1 Hydref 2027, i unrhyw un y cyflenwir diod iddo yn y mathau hyn o gynwysyddion dalu ernes (ad-daladwy) i'r sawl sy'n cyflenwi'r cynhwysydd diod. Ad-delir yr ernes pan gaiff y cynhwysydd ei ddychwelyd i 'fan dychwelyd' dynodedig.
…cefnogi’r broses o drosglwyddo Cymru i economi gylchol, sero wastraff a sero net. Wrth wneud hynny, bydd yn adeiladu ar record ailgylchu Cymru drwy gynyddu ymhellach faint ac ansawdd ailgylchu deunyddiau o fewn y cwmpas, lleihau sbwriel a thipio anghyfreithlon, ac yn bwysig cyflwyno fesul cam ailddefnyddio cynwysyddion diodydd.
I grynhoi, bydd y Rheoliadau:
- yn dod i rym, i raddau helaeth, ar 1 Hydref 2027, sef y dyddiad y daw’r CDE yn weithredol, a byddant yn cyd-fynd â gweithrediad cynlluniau ledled y DU i gefnogi rhyngweithredu;
- yn darparu ar gyfer penodi Sefydliad Rheoli Ernes (DMO), sef corff sector preifat nid-er-elw a fyddai’n gweithredu’r cynllun yng Nghymru. Byddai'r rheoliadau hyn yn dod i rym ar unwaith. Mae llywodraethau'r DU, Gogledd Iwerddon a'r Alban eisoes wedi penodi gweithredwr cynllun;
- yn cyflwyno gofynion ar gyfer cynwysyddion gwydr yn raddol, ac ar gyfer ailddefnyddio (ceir mwy am y rhain isod); a
- yn darparu ar gyfer sancsiynau sifil pan fo cynhyrchydd diodydd cynllun, cyflenwr, manwerthwr neu'r DMO wedi torri unrhyw ofyniad yn y Rheoliadau.
Gellir dod o hyd i wybodaeth lawn yn y Memorandwm Esboniadol.
Beth am wydr?
Mae gwydr wedi cael ei gynnwys yn y Rheoliadau, yn dilyn llawer o ddadl a chytundeb ar eithriad o Ddeddf Marchnad Fewnol y DU 2020 (UKIMA). Ar hyn o bryd, nid yw gwydr wedi'i gynnwys yng Nghynlluniau Dychwelyd Ernes yr Alban, Gogledd Iwerddon a Lloegr.
Mae'r Rheoliadau'n darparu cyfnod pontio pedair blynedd, o 1 Hydref 2027 i 30 Medi 2031, ar gyfer cynwysyddion diodydd gwydr sydd o fewn y cwmpas. Yn ystod y cyfnod hwn, byddent yn destun ernes o sero ceiniog a byddent yn cael eu heithrio o ofynion labelu, ond byddai modd o hyd iddynt gael eu casglu mewn mannau dychwelyd. Dywed Llywodraeth Cymru y byddai hyn yn rhoi amser i gynhyrchwyr a manwerthwyr ymaddasu, ac y byddai’n "osgoi canlyniadau anfwriadol" gan y gallai ddod â “risgiau posibl o dwyll a tharfu ar y gadwyn gyflenwi”.
Mae Llywodraeth Cymru yn dweud bod “ymgysylltu helaeth â diwydiant” wedi digwydd ar gynnwys gwydr, ond mae cynrychiolwyr y diwydiant gwydr wedi wedi'i ysgrifennu at Bwyllgorau'r Senedd i dynnu sylw at bryderon.
Beth am ailddefnyddio?
Drwy gynnwys gwydr, sef y deunydd sy’n cael ei ailddefnyddio yn fwyaf cyffredin, yn cynnwys, mae’r Rheoliadau’n “cychwyn hefyd ar greu llwybr clir ar gyfer ailddefnyddio”, drwy ei sefydlu fel elfen graidd o CDE Cymru. Mae ailddefnyddio yn golygu bod cynwysyddion a gesglir nid yn unig yn cael eu malu a'u hailgylchu, ond eu bod hefyd yn cael eu golchi a'u hailddefnyddio.
Byddai ailddefnyddio’n cael ei gyflwyno’n raddol, a byddai rheoliadau sy’n ymwneud ag ailddefnyddio yn dechrau ar 1 Hydref 2031 (pan gaiff gwydr ei gynnwys yn llawn). O'r dyddiad hwnnw ymlaen, byddai'r CDE yn gyfrifol am drefniadau ailddefnyddio a byddai ganddo darged o 5% ar gyfer casglu cynwysyddion diodydd y gellir eu hailddefnyddio. Mae cynnwys y targed hwn yn golygu y byddai ailddefnyddio yn cael ei ystyried yn rhan o ofynion y seilwaith.
Nid yw'r Rheoliadau'n gwneud darpariaethau manwl ynghylch ailddefnyddio, gan gynnwys o ran pennu targedau dilynol. Mae hyn am fod gofynion ailddefnyddio wedi bod yn destun ymgynghoriad yn ddiweddar, ac felly mae angen eu datblygu ymhellach a'u cyflwyno mewn rheoliadau dilynol. Gan fod gwaith datblygu polisi ailddefnyddio yn mynd rhagddo o hyd, mae eithriad UKIMA ar gyfer y rhan hon o CDE Cymru heb gael ei gytuno eto, ond mae trafodaethau ar y gweill.
Y camau nesaf
Bydd y Senedd yn trafod y Rheoliadau ar 24 Mawrth; gallwch wylio'n fyw, neu yn ddiweddarach, ar Senedd.tv.
Erthygl gan Lorna Scurlock, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru
